Bebeğin doğumundan sonraki ilk 3 ayda annelerin toparlanmaları, düşen hormon seviyelerine uyum sağlamaları ve bebek bezlerini değiştirmeyi, banyo yapmayı, beslemeyi ve bebeklerine bakmayı öğrenmeleri zaman, sabır, destek gerektirir. Özellikle yeni anneler emzirmek için mücadele eder ve yeterli süt sağlama yeteneklerine güven duymaz, bu da birçok kişinin gerçekten istemeden emzirmeyi bırakmasına neden olur.
Dördüncü Üç Aylık Döneme Hazırlık
Dördüncü üç aylık dönem, bir bebeğin rahim dışındaki yaşama uyum sağladığı ve annesinin doğumdan sonra iyileştiği, emzirmeyi öğrendiği ve ebeveynliğe uyum sağladığı doğumdan sonraki ilk 3 ayı ifade eder.
Doğum yapmanın verdiği coşkunun ardından hormonlar, yorgunluk ve bebek bakma sorumluluğu zorlu bir duygusal hız treni gibi hissettirebilir. Dikkat bebeğe yoğunlaşır ve annenin kendi iyiliğini düşünmek için çok az zamanı vardır. Bebek doğmadan önce sağlık profesyonelleri (ebe, laktasyon hemşiresi, kadın doğum hekimi) kadınları emzirmenin gerçeklerine ve yaşayacakları önemli fiziksel ve duygusal değişikliklere hazırlamaya yardımcı olabilir. Kadınlar önlerindeki potansiyel zorluklar hakkında bilgilendirilirlerse, her türlü zorlukla başa çıkmaya daha hazırlıklı olacaklar ve anneliğin pek çok ZİRVESİNİ daha iyi takdir edeceklerdir.
Dördüncü Trimesterde Ruh Sağlığı:
- Doğumdan sonra geçici annelik hüznü yaygındır. Bazı gözlemsel çalışmalar, %85'e varan bir tahmini prevalans verir. Neler olabilir, ne hissederim derseniz? uykusuzluk, yorgunluk, ağlamak, kaygı, sinirlilik, konsantrasyon bozukluğu ve duygudurum değişkenliği olabilir. Bu semptomlar genellikle 2-3. gün civarında zirve yapar ve 5. Güne kadar düzelir.
- Doğum sonrası depresyon (DSD), daha ciddidir ancak daha az kadını etkiler (yaklaşık %4,5 ila 28). 2 haftadan uzun süredir devam eden düşük ruh hali, kötü uyku, ağlama ve çaresizlik duyguları ile kendini gösterir. Son derece rahatsız edici olabilir, ancak genellikle birkaç ay içinde düzelir. Bununla birlikte, DSD gelişen kadınların yaklaşık üçte biri doğumdan bir yıl sonra ve yaklaşık %13'ü 2 yıl sonra hala iyi değildir. Risk faktörleri arasında kişisel veya ailede depresyon öyküsü, sosyal destek eksikliği, bekar anne olmak, kötü eş ilişkisi, genç yaş, stresli yaşam olayları ve sıkıntılar yer alır.
- Doğum sonrası psikoz (puerperal psikoz) her 1000 annede (%0,1) 1-2 anneyi etkileyen ciddi bir ruhsal hastalıktır. Kişisel veya aile geçmişinde ruh sağlığı hastalığı, bipolar bozukluk veya şizofreni, travmatik bir doğum veya hamilelik öyküsü olan veya önceki bir hamilelikten sonra psikoz gelişen kadınlar en fazla risk altındadır. Psikotik semptomlar (halüsinasyonlar, sanrılar, manik veya düşük ruh hali, paranoya ve aşırı kafa karışıklığı gibi) doğumdan sonraki 2 hafta içinde aniden ortaya çıkar ve genellikle hastanede tedavi gerektirir. En kötü semptomlar 2-12 hafta içinde çözülme eğilimindedir ve çoğu kadın tamamen iyileşse de bazı kadınlar tam olarak iyileşmez ve kendilerine veya bebeklerine bakamazlar.
Emzirme ve Ruh Sağlığı
Depresyondaki annelerin emzirmeye başlama veya emzirmeye devam etme olasılığı daha düşüktür. Ayrıca emzirmeyen annelerde depresyon riski daha fazladır. Planladıkları zaman emziremeyeceklerini bilen kadınlar savunmasız olabilir. Birçok kadın emzirmenin basit olacağına inanır ve zorluk yaşadıklarında kendilerini suçlu, üzgün ve başarısız hissederler. Brown ve ark.ı (2016), 217 kadınla yaptığı kesitsel bir öz-bildirim anketinde, fiziksel zorluklar ve ağrı nedeniyle emzirmeyi bırakmanın özellikle yüksek depresyon puanının yordayıcısı olduğunu bulmuşlardır.
Neyse ki, diğer birçok sağlık yararının yanı sıra emzirme, önemli duygusal ve psikolojik faydalar sağlar. Laktasyondan sorumlu hormonlar olan oksitosin ve prolaktin, beslenmeyi, gevşemeyi ve rahatlamayı destekler.
Emziren annelerin daha düşük depresyon oranlarından yararlandığı düşünülmektedir. Emzirmenin depresyona karşı koruduğuna ve kadınların depresif belirtilerden daha hızlı kurtulmasına yardımcı olduğuna dair bazı kanıtlar var. 6 Bununla birlikte, sistematik bir inceleme ve metaanaliz (Chowdhury ve ark. 2015), emzirme ile anne depresyonu arasında açık bir ilişki olduğuna dair kanıt bulunmadığını bulmuştur
Birçok kadın emzirmeyi zor buluyor. Çalışmalar gösteriyor ki, annelerin %81'inin doğumda emzirmeye başlamasıyla emzirme niyeti yüksek olmasına rağmen, birçok kadının ilk birkaç hafta içinde emzirmeyi bıraktığını, annelerin sadece %17'sinin 3 ayda sadece emzirdiğini ve annelerin sadece %2-3 'i tavsiye edilen 6 aylık sadece emzirmeye ulaşır.
Durma nedenleri fiziksel zorluklar, ağrı, sosyal baskılar, rahatsızlık, utanç, vücut imajı veya desteklenmediklerini hissetmeleri, ancak emzirmeyi zor bulmak yaygın bir özelliktir.
Ağrı, kadınların emzirmesini durdurur. Ağrı emzirmenin erken kesilmesine sebep olabilir. 1000 kadınla yapılan bir ankette, emzirme planlarını takip edemeyen katılımcıların dörtte birinden fazlası (%26), doğumla ilgili ağrının emzirme yeteneklerini etkilediğini bildirmiş. Bebeğini kucağına almak, kucağına almak ve emzirmek için rahatça oturmak pek çok katılımcı için acı verici olmuş.
Annelerin devam etmesine ne yardım edecek?
Kadınların doğum öncesi emzirme konusunda eğitim almaları, zorluklarla karşılaştıklarında emzirmeye devam edebilmeleri için çok önemlidir. Emzirme ile annenin ruh sağlığı arasında açık bir bağlantı olduğuna dair çok az kanıt olmasına rağmen, kadınların daha uzun süre emzirmelerini sağlamak doğum sonrası depresyonu önlemede anahtar olabilir.
Destek ve rehberlik sağlamak
Doğum yapmadan önce, kadınlar (ve eşleri ve daha geniş aile) emzirmenin gerçekliği ve yaşayacakları fiziksel ve duygusal değişiklikler hakkında bilgilendirilmelidir. Sağlık uzmanları, annelerin emzirmenin yararları hakkında tam olarak bilgilendirilmesine, doğum yaptıklarında ne beklemeleri gerektiğini bilmelerine ve emzirmeyi başarılı kılmak için sağlanacak desteğin sağlanmasına yardımcı olmalıdır.
Bazı kadınlar emzirme hakkında az ya da hiç fikri olmayabilir, arkadaş ve aile desteğinden yoksun olabilir ve bebek bakımı konusunda pratik deneyime sahip olmayabilir. Kadınlara bir bebeği nasıl tutacaklarını ve bakım yapacaklarını öğretmenin yanı sıra, doğuma hazırlık programlarında emzirme hakkında da bilgi verilmelidir.
Anneleri normal emzirme düzeninin nasıl olduğu, bebeğinin memeyi doğru şekilde kavramasının nasıl sağlanacağı, bebeğinin yeterli süt aldığına dair işaretler ve herhangi bir ağrı veya rahatsızlığın nasıl yönetileceği konusunda eğitilmesi emzirmenin başarısında önemli bir rol oynayabilir. Ayrıca doğum sonrası karşılaşılabilecek zorluklar, duygusal yoğunluklar, yeni rollerine uyum sağlamak için destek almaktan çekinmemek ve geç kalmamaları için doğuma hazırlık programı içinde anlatmak faydalı olacaktır.
Biz ebeler annelere nasıl destek vereceğiz?
Bebekler, annenin rahat bir emzirme pozisyonu benimsemesiyle kolaylaştırılabilecek içgüdüsel davranışlarını kullanmaları için desteklenmelidir. Kadınlar, doğumdan sonra mümkün olan en kısa sürede, ideal olarak hemen ya da bir saat içinde, kesintisiz ten tene temasın ve emzirmeye başlamanın teşvik edileceği konusunda bilgilendirilmelidir.
Ek destek ihtiyaçları
- Obez olan kadınlar: Obez olan kadınlar emzirme ile ek desteğe ihtiyaç duyarlar. BMI> 30 kg/m2 olan kadınların emzirmeye başlama olasılığı daha düşüktür, laktogenez gecikir, emzirmeye verilen prolaktin tepkileri azalır ve emzirmeyi erken bırakmaya eğilimlidirler. Ayrıca, bebeğin daha büyük bir memeye rahat bir şekilde yerleştirilmesi zor olabilir.
- • Diyabetli kadınlar: Diyabetli kadınlarda başarılı emzirme sağlamak için ekstra desteğe de ihtiyaç vardır. Diyabet laktogenezi geciktirebilir. Ayrıca diyabetik annelerden doğan bebeklerin doğumdan sonra hipoglisemi riski daha yüksektir. Bebeğin kan şekeri düzeylerini yükseltmek için hızlı beslenme gereklidir. Doğuma hazırlanırken, diyabetik annelerin kolostrumlarını sağmaları ve dondurmaları gerekebilir, bu nedenle bebeklerinin ihtiyaç duyması durumunda hazır ekstra kolostrum bulunur.
Evde Destek
Kadınların eve döndüklerinde sağlık profesyonellerinden ve toplumlarında anneden anneye destek alacaklarını bilmeleri gerekir (bir doğuma hazırlık sınıfına gidiyorsanız birbirinize sıkıca sarılın, çok iyi geleceksiniz).
Bir Cochrane İncelemesi (2017), etkili doğum sonrası desteğin temel özelliklerinin, eğitimli sağlık profesyonelleri veya meslekten olmayan destekçiler veya her ikisi tarafından sağlanan desteği içerdiğini bulmuştur; bireysel ihtiyaçlara göre düzenlenmiş sürekli planlı ziyaretler ve yüz yüze destek. Sadece tepkisel olarak sunulan ve teması kadınların başlatmasının beklendiği desteğin etkili olması pek olası değildir.
Yeterli Süt Üretmek
Algılanan süt yetersizliği, kadınların emzirmeyi erken bırakmalarının en yaygın nedeni olduğunu söylüyor çalışmalar. Birçok kadın, aslında bol miktarda sütleri olmasına rağmen, yeterince sütü olmadığından endişelenir. Çok az kadın (%5'ten az) biyolojik olarak yeterli süt üretemez.
Besleme Kalıpları
Gerçekçi olmayan beslenme programları, birçok hayal kırıklığı yaratabilir. Bebeklerin midelerinin çok küçük olduğu için ihtiyaçlarını karşılamak için sık sık beslenmeleri gerektiğini anlatmalıyız.
Karşılıklı ve Duyarlı Besleme
Sınırsız sıklıkta ve sürede karşılıklı ve duyarlı emzirmeyi anne adaylarına ve annelere açıklamalıyız. Annelere, bebekleri artan uyanıklık, aktivite, ağız şapırdatma, başını çevirme ve ağzını açma ve gece de dahil olmak üzere mırıldanma sesleri gibi açlık belirtileri gösterdiğinde emzirmeye ihtiyaç duyduklarını anlatmalıyız. Gece emzirmeleri, süt üretimini desteklemek için gereken hormon (prolaktin) üzerinde çok daha büyük bir etkiye sahip olduğundan, emzirmenin hem başlatılması hem de sürdürülmesi için gereklidir.
Anneler, bebekleri sıkıntıya girmeden önce bebeğinin beslenme ihtiyacına cevap verebilmeleri için bebeklerini yakın tutmaları gerekir. Bebeği çok ten tene temas ile yakın tutmak (özellikle erken yenidoğan döneminde) bebeğin sakin ve güvende hissetmesine yardımcı olacaktır. Tek başına uyuyan bebekler, şekerlemeler de dahil olmak üzere ebeveynleriyle aynı odada uyuyanlara kıyasla ani bebek ölümü sendromu (SIDS) açısından daha fazla risk altındadır.
Uyku Düzeni
Ebeveynler, iyi bebeklerin gece boyunca uyuduğu izlenimine kapılabilir, ancak bebeklerin uzun süre uyumasını beklemek gerçekçi değildir.
Bebekler, beslenmeye ve annelerinin orada olduğuna dair güvenceye ihtiyaçları olduğu için sık sık (bu normal) uyanırlar. Yenidoğanlar genelde 1-3 saatte bir uyanma eğilimindedir- bazen daha sık- Bebekler 3 aylık olduklarında, bazıları 5 saate kadar uzayabilir. Genel olarak, bebekler yaklaşık bir yaşına gelene kadar bütün gece uyumazlar. Bu ilk yıldan sonra, toplam uyku süresi yaklaşık 15 saate düşer ve bebek geceleri daha fazla uyumaya başlar. Ancak, çok fazla varyasyon var. Bu nedenle annelere, bebekleri belirli bir yaşta gece boyunca uyumuyorsa endişelenmeme gerektiğini anlatmalıyız.
Yorgunlukla Başa Çıkmak
Yorgunluk çoğu anne tarafından yaşanacaktır. Uykusuz gecelerle baş etmek zor olabilir. Kadınlar, bebeklerinin taleplerinde bir boşluk olduğunda uyumayı (veya en azından dinlenmeyi) düşünmelidir.
Doğumdan sonraki ilk haftalarda sıcak basması ve doğum sonrası gece terlemeleri olabilir. Bunlar da uykuyu bozabilir ve sinirliliğe neden olabilir. 429 kadını kapsayan bir çalışmada, %29'u doğum sonrası sıcak basması bildirmiştir. Bunlar doğumdan 2 hafta sonra zirve yapmış ve muhtemelen hormon seviyeleri normale döndükçe azalmış.
Yorgunluğa rağmen emzirmeye devam etmenin önemi pekiştirilmelidir. Bebeğin yanında uyuması emzirmeyi kolaylaştırır ve bebeğinin yanında uyuyan anneler daha fazla uyur ve daha fazla emzirdikleri saptanmıştır. Bir eşten gelen duygusal destek ve pratik yardım çok değerli olabilir ve annenin dinlenmesine izin verebilir.
Özet olarak;
İyi bir doğum öncesi emzirme eğitimi, kadınları dördüncü üç aylık döneme hazırlamaya yardımcı olur ve daha uzun süre emzirmelerini sağlayabilir. Bu, doğum sonrası depresyon riskini azaltmada anahtar olabilir.
Kadınlar ayrıca, bebeklerinin tüm fiziksel ve duygusal enerjilerini alacağı aşamanın sonsuza kadar sürmeyeceğine dair güvenceye ihtiyaç duyar. Bebek büyüdükçe anne geceleri daha uzun uyumaya başlar. Emzirme yolculuğunun ne kadar sürdüğüne ve ne kadar zorlukla karşılaşıldığına bakılmaksızın, anneler emzirme başarılarından gurur duymaya ve kaydedilen ilerlemeye odaklanmaya teşvik edilmelidir.
Kaynakça
- BROWN A et al (2016) Understanding the relationship between breastfeeding and postnatal depression: The role of pain and physical difficulties. J Adv Nurs 72(2):273-282.
- HOBBS JA et al (2016) The impact of Caesarean section on breastfeeding initiation, duration and difficulties in the first four months postpartum. BMC Pregnancy Childbirth 16:90.
- UNICEF UK BFI (2019) Skin to skin contact. Available at: https://www.unicef.org.uk/babyfriendly/baby-friendly-resources/implementing-standards-resources/skin-to-skin-contact/
- BOURDILLON K, McCAUSLAND T and JONES S (2020) The impact of birth-related injury and pain on breastfeeding outcomes. Br J Midwifery 28(1):760-769.
- NICE (2018) Depression – antenatal and postnatal. Clinical Knowledge Summary. Available at: https://cks.nice.org.uk/depression-antenatal-and-postnatal#!topicSummary.
